Etiket arşivi: abdülhamit

Osmanlı Devleti Dağılma Dönemi

OSMANLI DEVLETİ DAĞILMA DÖNEMİ

AÇIKLAMA :

 Osmanlı Devleti’nin ‘‘DAĞILMA DÖNEMİ’’,1792 tarihli YAŞ ANTLAŞMASI ile başlar,30 Ekim 1918 tarihinde imzalanan ve Osmanlı Devleti’nin fiilen sona erdiği antlaşma olan MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI’na kadar devam eder.

DAĞILMA DÖNEMİ PADİŞAHLARI :
III. Selim (1789 – 1807)  
IV. Mustafa (1807 – 1808)  
II. Mahmut (1808 – 1839)  
Sultan Abdülmecid (1839 – 1861)  
Sultan Abdülaziz (1861 – 1876)  
V. Murat (1876)
II. Abdülhamit (1876 – 1909)
V. Mehmet Reşat (1909 – 1918)  
VI. Mehmet Vahdettin(1918 – 1922)
Dağılma Döneminin genel politikası (Denge Politikası)
Avrupalı Devletlerin kendi aralarındaki rekabetten faydalanarak elindeki toprakları korumak ve varlığını devam ettirmektir.
Dağılma Dönemi siyasi Olayları
Osmanlı – Rus Savaşı (1806-1812)
Nedenleri:
1- Rusya’nın balkanlardaki azınlıkları Osmanlı aleyhine kışkırtmaları
2- Osmanlı Devletinin Rus yanlısı Eflak- Boğdan beylerini görevden alıp, boğazları kapatması
Ruslar savaş ilan etti. Eflak- Boğdan’ı işgal etti. Ruslar savaş devam ederken Fransa ile Tilsit Antlaşmasını imzaladılar. Osmanlı buna karşılık İngiltere ile Çanakkale (Kale-i Sultaniye) antlaşmasını imzalayarak İngiltere’nin desteğini aldı.
Savaş Osmanlının aleyhine sonuçlandı. Savaş sonunda Bükreş Antlaşması imzalandı. (1812)
Buna göre; – Eflak – Boğdan Osmanlıya geri verildi.
– Rus ticaret gemilerinin boğazlardan serbestçe geçmesine izin verildi.
– Sırbistan’a imtiyazlar verildi.
Önemi: İlk defa bir azınlığa imtiyaz verildi.
Osmanlı Devletinde Milliyetçilik Hareketleri
1- Sırp Ayaklanması (1804):
Nedenleri:
1- Milliyetçilik akımı
2- Rusların balkanlardaki halkı kışkırtması
3- Merkezi otoritenin zayıflaması
4- Yeniçerilerin halka kötü davranmaları
5- Osmanlı – Rus – Avusturya savaşlarının Sırp topraklarında yapılması
Sırplar Karayorgi başkanlığında ayaklandılar. Bu isyan bastırıldı. Bir müddet sonra Miloş başkanlığında Sırplar tekrar ayaklandılar. Osmanlı Rusya’nın olaya karışmasını önlemek amacıyla Miloş Sırp Prensi olarak tanındı. Osmanlıya bağlı Sırbistan Prensliği kuruldu.
NOT: Milliyetçilik akımının etkisiyle Osmanlılara karşı ilk ayaklanan ve ayrıcalık alan Sırplardır.
2-Yunan Ayaklanması(1821):
Nedenleri:
1- Milliyetçilik akımı
2- Rumların ticaret sayesinde zenginleşmeleri
3- Etnik-i Eterya Cemiyetinin kurulması ,Yunan Devletinin kurulması yolunda çalışmalara başlaması
Eflak İsyanı: Rumlar ilk isyanlarını Eflak’ta çıkarmışlardır. İsyan bastırılmıştır.
Mora İsyanı: Rumlar Mora’da isyan çıkardılar. Mora isyanının giderek yayılması üzerine II. Mahmut isyanı bastırmak amacıyla Mora ve Girit valiliklerinin kendisine verilmesi şartıyla Mısır valisi Mehmet Ali Paşa’dan yardım istedi. Gönderilen donanma yardımı ile isyan kısa sürede bastırıldı.
Navarin Olayı(1827):
Mora isyanının bastırılmasından İngiltere, Fransa ve Rusya rahatsız oldular. Çünkü; bu bölgede güçlü bir Mısır valiliği yerine güçsüz bir Osmanlı Devleti onların çıkarlarına daha uygun geliyor. İngiltere, Fransa ve Rusya aralarında anlaşarak Osmanlı Devletinden Yunanistan’ın bağımsızlığını tanımasını istediler. II.Mahmut bu teklifi reddedince Navarin’de Osmanlı ve Mısır donanmaları yakıldı. (1827)
Osmanlı-Rus Savaşı(1828-1829):
Nedeni:
Osmanlı Devleti Navarin olayını protesto ederek üç devletten tazminat ödemelerini istemesi
Ruslar balkanlardan ve Kafkaslardan saldırıya geçtiler. Rus ordusunun Edirne’ye kadar ilerlemesi üzerine Osmanlı Devleti antlaşma istedi. Edirne Antlaşması imzalandı. (1829)
Buna göre; – Yunanistan bağımsız olacak.
– Sırbistan’a özerklik verilecek.
– Tuna üzerinde ve doğuda önemli kaleler Ruslara verilecek.
– Rus ticaret gemileri Boğazlardan serbestçe geçebilecek.
Önemi: İlk defa azınlık bir toplum bağımsızlık kazandı. Mısır Sorunu ortaya çıktı.
Cezayir’in Fransızlar Tarafından İşgali(1830)
Kanuni Döneminde Cezayir Osmanlıya katıldı. Osmanlı Devletinin Yunan isyanı ile uğraşmasını fırsat bilen Fransa Cezayir’i işgal ederek topraklarına kattı. Böylece; K. Afrika’da ilk defa bir toprak parçası elimizden çıktı. (1830)
Mısır Sorunu – M. Ali Paşa’nın İsyanı 
Mısır Valisi M. Ali Paşa Mora isyanı sırasında Osmanlı Devletine yardım etmiştir. Navarin’de donanmasını kaybetmiştir. Kendisine vaad edilen Mora ve Girit valiliğini alamamıştır. Bunun üzerine ;II. Mahmut’tan Suriye ve Girit valiliklerini istemiştir. Padişah II. Mahmut bu teklifi kabul etmemiştir. M. Ali Paşa isyan hareketine başladı, Akka’yı kuşattı. Osmanlı kuvvetleriyle yaptığı mücadeleyi kazandı. Osmanlı bu durum karşısında Rusya’dan yardım istedi. Mısır Sorunu böylece; uluslararası sorun haline geldi. İngiltere ve Fransa aracılık yaparak Kütahya Antlaşması’nın imzalanmasını sağladılar. (1833)
Buna göre; M. Ali Paşaya Mısır valiliğine ek olarak Suriye ve Girit valiliği,  Oğlu İbrahim Paşaya Cidde valiliğine ek olarak Adana valiliği verildi.
Fakat; Bu antlaşma iki tarafı da memnun etmedi. Bir süre için Mısır Sorunu çözümlendi.
Hünkar İskelesi Antlaşması(1833)
II.Mahmut, İngiltere ve Fransa’ya güvenmediği için Rusya ile bu antlaşmayı imzaladı.
Buna göre; – Osmanlı Devleti Rusya savaş zamanında birbirlerine yardım edeceklerdir.
– Osmanlıya bir saldırı olursa Rusya yardım gönderecek, masrafları Osmanlı tarafından ödenecek.
– Rusya’ya bir saldırı olursa Osmanlı donanma göndermeyecek buna karşılık boğazları diğer devletlere kapatacak.
– Antlaşma 8 yıl geçerli olacak.
Önemi: Bu antlaşma ile Boğazlar sorunu ortaya çıktı. Osmanlı Devleti Boğazlar üzerindeki egemenlik hakkını son kez kullanmıştır.
M.Ali Paşa’nın Yeniden İsyanı (Nizip Savaşı)
Kütahya Antlaşması’nın her iki tarafı da memnun etmemesi üzerine M. Ali Paşa tek başına hareketlerini sürdürmeye devam etti. Osmanlı gittikçe büyüyen M. Ali Paşa tehlikesi karşısında ittifak arayışına girdi.1838’de İngiltere ile Balta Limanı Antlaşması yapıldı. İngiltere’ye verilen kapitülasyonlar genişletildi. Ticari haklar verildi.
1839’da M. Ali Paşa bağımsızlığını ilan etti. Osmanlı ile yapılan Nizip savaşını kazandı. Bu olayın ardından İngiltere, Avusturya, Prusya, Rusya, Osmanlı Devleti ve M. Ali Paşa Londra’da konferansa katıldılar. Londra Antlaşması imzalandı. (1840)
Buna göre; – Mısır hukuk bakımından Osmanlıya bağlı kalacak, yönetimi M.Ali Paşa ve oğullarına bırakılacak.
– Yönetim babadan oğula geçecek.
– Mısır Osmanlı Devletine vergi ödeyecek.
– Suriye,Adana ve Girit Osmanlı Devletine verilecek.
Önemi: Bu antlaşma ile Mısır Sorunu çözülmüş oldu.
Londra Boğazlar Sözleşmesi (1841):
– Boğazlar Osmanlı’nın egemenliğinde olacak.
– Barış zamanında hiçbir savaş gemisi boğazlardan geçemeyecek.
Önemi: Bu alınan kararlarla boğazlar ilk defa uluslararası bir statüye bağlanıyor. Boğazlar üzerinde Osmanlı’nın mutlak hakimiyeti sona eriyor.
Kırım Savaşı (1853-1856)
Nedenleri: – Rusya’nın Osmanlı üzerindeki emelleri
– Kutsal Yerler Sorunu
– Macar Mültecileri’nin Osmanlıya sığınması
Savaşın Temel Nedeni: Osmanlı’nın giderek güç kaybetmesi, Ortadoğuda siyasal ve askeri boşluğun oluşması, bu boşluğun doldurulması konusunda büyük devletler arasındaki çıkar çatışmalarıdır.
Savaşın Gelişimi: Ruslar isteklerinin kabul edilmemesi üzerine Sinop’ta bulunan bir Osmanlı Donanmasını yaktı. (1853 Sinop Olayı) Eflak, Boğdan’ı işgal etti. Kars Rusların eline geçti. Bunun üzerine; İngiltere, Fransa ve Piyemonte savaşta Osmanlı Devletinin yanında yer aldılar. Ortak bir donanma oluşturularak Kırım’a çıkarıldı. Bu ortak güce karşı başarılı olamayan Rusya, barış istemek zorunda kaldı. (Paris Antlaşması -1856)
Katılan Devletler; İngiltere, Fransa, Piyemonte, Rusya,Osmanlı Devleti, Avusturya, Prusya
Buna Göre; -Osmanlı Devleti bir Avrupa Devleti sayılacak, Avrupa Devletler hukukundan yararlanacak. Toprak bütünlüğü Avrupalı devletlerin garantisinde olacak.
– Boğazlar 1841 Londra Boğazlar Sözleşmesine göre yönetilecek.
– Eflak, Boğdan Özerk olacak.
– Karadeniz tarafsız bir deniz olacak, Osmanlı Devleti ve Rusya donanma bulundurmayacak.
– Tuna nehri tüm ticaret gemilerine açık olacak.
Önemi: Osmanlı Devleti ilk kez bir Avrupa Devleti sayıldı. Osmanlı Devleti ilk defa İngiltere’den borç para aldı. (1854)
Osmanlı-Rus Savaşı (1877-1878) (93 Harbi)
Nedenleri: 1- Rusya’nın Karadeniz’in tarafsızlığı ilkesini bozması
2- Rusya’nın Panislavizm politikası
3- Balkan bunalımı
4- Osmanlının İstanbul Konferansı kararlarına uymaması
1876 İstanbul Konferansına tüm Avrupa Devletleri katıldı. Amaç; Balkan Bunalımını çözmektir. Alınan kararlar;
– Sırbistan ve Karadağ’dan Osmanlı askerlerini çıkarılacak
– Bulgaristan’da Doğu ve Batı Bulgaristan adıyla iki ayrı eyalet kurulacak.
– Bosna-Hersek’e muhtarlık verilecek.
* Osmanlı Devleti bu kararları kabul etmeyince Rusya savaş ilan etti. Balkanlarda Osmanlı müdafaasını gerçekleştirdi. (Plevne) Fakat; Ruslar Edirne’ye kadar ilerlediler. II.Abdülhamid barış istedi.
Ayastefanos (Yeşilköy) Antlaşması (1878)
1- Büyük Bulgaristan Krallığı kurulacak.
2- Sırbistan, Romanya (Eflak-Boğdan) ve Karadağ bağımsız olacak.
3- Bosna- Hersek’e muhtariyet verilecek.
4- Teselya Yunanistan’a verilecek.
5- Kars, Ardahan, Batum ve Doğu Beyazit Ruslara verilecek
6- Girit ve Ermenilerin yaşadığı yerlerde ıslahatlar yapılacak
Önemi: Ermeni Sorunu ilk kez ortaya çıkmıştır. Bu antlaşma uygulanamamıştır.
Bu Antlaşmayla Rusya, sıcak denizlere ulaşma olanağını yakalamış; Balkanlarda kendi üstünlüğünü oluşturmuştu. Bu durum, Avrupalı Devletlerin çıkarlarına ters düşüyordu. Avrupalı Devletler antlaşmanın koşullarının değiştirilmesi konusunda Rusya’ya baskı yaptılar. Rusya yeni bir antlaşma imzalamak zorunda kaldı.
Berlin Antlaşması (1878)
Katılan Devletler: İngiltere, Fransa, Almanya, İtalya, Rusya,
Avusturya, Osmanlı Devleti.
Buna göre; – Bulgaristan toprakları üçe ayrılacak. Makedonya, Doğu Rumeli ve Asıl Bulgaristan.
– Kars, Ardahan, Batum Rusya’ya ve Doğu Beyazit Osmanlılara verilecek.
– Bosna – Hersek Osmanlı topraklarında sayılacak ancak yönetimi bir süre için Avusturya’ya bırakılacak.
– Diğer koşullar Ayastefanos Antlaşmasıyla aynıdır.
Önemi: Rusya’nın Balkan hâkimiyeti önlendi. Rusya’nın sıcak denizlere inmesi engellenmiştir. Ermeni Sorunu tekrar gündeme geldi. Berlin Antlaşması Osmanlı için bir Dönüm noktasıdır.
Berlin Antlaşmasından Sonra Kaybedilen Yerler:
– 1878 Kıbrıs’ın İngiltere tarafından üs olarak kullanılması,
– 1881 Tunus’un Fransa tarafından işgali,
– 1882 Mısır’ın İngilizler tarafından işgali,
– 1885 Doğu Rumeli Bulgaristan’a bağlandı,
– 1908 Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti,
– 1908 Girit Yunanistan’a bağlandı,
– 1908 Bosna-Hersek Avusturya’ya bağlandı.
XIX. Yüzyıl Islahatları:
Genel Özellikleri:
1- Batının bilim ve tekniği ülkeye getirilmeye çalışılmıştır.
2- Yönetim, eğitim, hukuk, toplumsal, askeri, vs alanda yenilikler yapılmıştır.
3- Amaç; Batının Osmanlının iç işlerine karışması engellenmek istenmiştir. Fakat başarılı olunamamıştır.
I. Mahmut Dönemi
1-İdari Alanda Yapılan Islahatlar:
1- Sened-i İttifak (1808): II. Mahmut ile Ayanlar arasında imzalanmıştır. Buna göre; Padişah ayanların varlığını kabul etmiştir. ilk kez Osmanlı padişahının mutlak otoritesi sınırlandırılmıştır.
2- Divan kaldırılarak, yerine nazırlıklar kuruldu.
3- Müsadere (ölen vatandaşın ,memurun mallarına devlet tarafından el konulması) kaldırılmıştır.
4- Reisül küttaplık dış işleri bakanlığına çevrildi.
5- Tımar ve Zeamet kaldırılmış, devlet memurları maaşa bağlanmıştır.
2- Askeri Alanda Yapılan Islahatlar:
1- Nizam-ı Cedit kaldırıldı,yerine Sekban-ı Cedit kuruldu.
2- Yeniçerilerin baskısı ile Sekban-ı Cedit kaldırıldı, yerine Eşkinci Ocağı açıldı.
3- Vakay-i Hayriye olayı ile yeniçeri ocağı kaldırıldı. Böylece; yeniliklerin önündeki engel kalktı,padişahların yönetimde gücü artmıştır. (1826)
4- Asakir-i Mansure-i Muhammediye Ordusu kuruldu.
3- Kültürel Alanda Yapılan Islahatlar:
1- İlköğretim İstanbul’da zorunlu duruma getirildi.
2- Avrupa’ya ilk kez öğrenci gönderildi.
3- Medreselerin yanında yeni tip batılı eğitim kurumları açıldı.
4- İlk resmi gazete çıkarıldı.. (1831 Takvimi-i Vekayi)
4- Sosyal Alanda Yapılan Islahatlar:
1- Bektaşi tarikatı yasaklandı.
2- Askeri amaçlı ilk nüfus sayımı yapıldı.
3- Posta, pasaport ve karantina işlemleri düzenlendi.
4- Memurlara fes takma zorunluluğu getirildi. Kılık-kıyafetleri düzenlendi.
5- Ekonomik Alanda Yapılan Islahatlar:
1- Yeni gümrük tarifeleri uygulandı.
2- Yerli malların kullanımı teşvik edildi.
3- İstanbul’da kumaş fabrikası açıldı.
4- Ticari yol yapımına önem verildi.
Osmanlı Devletinde Demokrasi Hareketleri:
Tanzimat Dönemi:( 1839-1876)
1839’da Tanzimat fermanının yayımlanmasından, 1876’da I. Meşrutiyetin ilanına kadar süren döneme Tanzimat Dönemi denir.
Tanzimat Fermanı: (Gülhane-Hatt-ı Hümayunu) (3 Kasım 1839)
Temel Amacı: Devleti dağılmaktan kurtarmak, İmparatorluğun bütünlüğünü sağlamak, Avrupa Kanun ve düzenini sağlamak. Sultan Abdülmecid ve Sadrazam Reşit Paşa’nın çalışmalarıyla Tanzimat Fermanı ilan edildi.
Maddeleri:
– Müslüman ve Gayrimüslim halkın can ve mal güvenliğinde devlet garantisi olacak
– Vergiler herkesin gelirine göre eşit alınacak
– Mahkemeler herkese açık olacak hiç kimse yargılanmadan cezalandırılmayacak
– Her Osmanlı vatandaşı askerlik yapacak
– Rüşvet kalkacak, herkes kanun önünde eşit olacak
Önemi: İlk kez padişah kendi gücünün üzerinde kanun üstünlüğü olduğunu kabul etmiştir. Hukuk devletine geçiş başlamıştır. Laik ve anayasal düzene geçişin ilk aşamasıdır. Tanzimat Fermanının yayınlanması Mısır ve Boğazlar sorununun çözümünde İngiltere’nin Osmanlıların yanında yer almasında etkili olmuştur.
Islahat Fermanı: (28 Şubat 1856)
AmacıAzınlıklara haklar vererek onları Müslümanlarla kaynaştırmak. Tanzimat Fermanının yetersiz olması Kırım Savaşı sonrasında yapılacak Paris Antlaşmasında Osmanlının aleyhine kararlar alınmasını önlemek.
Maddeleri:
– Azınlıklara din ve mezhep özgürlüğü tanınacak
– Azınlıklara küçük düşürücü sözler kullanılmayacak
– Azınlıklar da devlet memuru olabilecek, kilise ve okul yapabilecek
– Azınlıklar İl Meclislerine seçilebilecek
– Azınlıklar bedelli askerlik yapabilecek
– İşkence ve angarya yasaklanacak
Önemi:
Tanzimat Fermanı ile başlayan Müslüman – Hristiyan eşitliği tam olarak sağlanmıştır.
Tanzimat Fermanı ile Islahat Fermanının Ortak Özellikleri:
– Hukuka bağlı devletin temelleri atılmıştır.
– Padişahın mutlak otoritesi sınırlandırılmıştır.
– Her ikisi de Abdülmecid döneminde ilan edilmiştir.
– Osmanlı Devletinin bir Avrupa Devleti sayılmasında etkili olmuşlardır.
Tanzimat Fermanı ile Islahat Fermanının Farkları:
– Tanzimat Fermanı tüm Osmanlı vatandaşları için Islahat Fermanı Azınlıklar için yayınlanmıştır.
– Tanzimat Fermanının yayınlanmasında dış baskı yokken Islahat Fermanının yayınlanmasında Avrupalı Devletlerin baskısı vardır.
– Tanzimat Fermanının askerlik maddesine Azınlıklar tepki gösterirlerken Islahat Fermanına Müslümanlar tepki göstermişlerdir.
Tanzimat Dönemi Islahat Hareketleri:
-Medreselerin yanında modern, laik okullar açılmıştır.
-Azınlıklar ve yabancılar kendi okullarını açmışlardır.
-Kız Öğretmen Okulu ve Kız Sanayi Okulu açılmıştır.(Dar’ül Muallimin)
-İlk üniversite Dar’ül Fünün açılmıştır.
-Galatasaray Lisesi açılmıştır
-Yeni kanunlar hazırlanmıştır.
-Mecelle Kanunu hazırlanmıştır.(Kişi, aile, miras)
-İntizam Sistemi kaldırılmıştır.
-Ziraat bankası kurulmuştur.
-İlk kağıt para (gaime) bastırılmıştır.
-İlk özel gazete Tercüman’ı Ahval çıkartılmıştır.
  1. Meşrutiyet: (23 Aralık 1876)
  2. Abdülhamit döneminde Genç Osmanlıların çalışmalarıyla ilan edilmiştir. İlan edilmesinde etkili olan düşünce akımı Osmanlıcılıktır.
Amaç: Osmanlı İmparatorluğunu dağılmaktan kurtarmak. Azınlıkların yönetime katılmasını sağlayıp ulusal ayrılıkçı hareketleri önlemek amacıyla II. Abdülhamid Meşrutiyeti ilan etmiş ,Kanun-i Esasiyi yürürlüğe koymuştur. Kanun-i Esaside; kişi özgürlüğü, basın özgürlüğü, din ve vicdan özgürlüğü gibi konular yer almıştır.
Yürütme Gücü; Padişah ve Bakanlar Kurulu
Yasama Gücü; Ayan ve Mebusan Meclisi
Meclisi açma kapama yetkisi Padişaha aittir. Meclis Padişaha karşı sorumludur.
Önemi: İlk kez anayasal düzene geçildi. Rejim değişti. Halk ilk defa yönetime katıldı. (erkek nüfus)
***II. Abdülhamid 1877-1878 Osmanlı –Rus savaşını ileri sürerek Meclisi Mebusanı kapatmıştır, tek başına (30yıl) baskıcı yönetim sürdürmüştür.
İstibdat Yönetimi: (1877-1908) 
II. Addülhamid, I. Meşrutiyete son vererek ülkeyi baskıyla yönetmeye başlamıştır. Hafiye örgütü kuruldu. Polis örgütü güçlendirildi. Ümmetçilik akımı güçlendirildi.
II.Meşrutiyetin İlanı (23 Temmuz 1908):
İttihat ve Terakki Cemiyetinin çalışmalarıyla ilan edilmiştir. İlan edilmesinde etkili olan akım Türkçülüktür.
Amacı: II. Abdülhamid’in istibdat yönetimini sona erdirip halkın yönetime katılımını sağlamak amacıyla II. Abdülhamid baskılara dayanamayarak II. Meşrutiyeti ilan etmiş, Kanun-i Esasi yeniden yürürlüğe girmiştir.
31 Mart Ayaklanması (13 Nisan 1909)
Meşrutiyet karşıtları rejime karşı ayaklandılar. Ayaklanmayı Hareket Ordusu bastırmıştır. II. Abdülhamid tahtan indirildi. V. Mehmet (Reşad) Sultan oldu.
Mevcut rejime yönelik tek isyandır. Anayasada bazı demokratik değişiklikler yapıldı.
Fikir Akımları:
1- Osmanlıcılık: (Genç Osmanlılar) Irk, dil, din herkes birbirine eşit Osmanlı çatısı
2- İslamcılık: (Mehmet Akif Ersoy) Müslümanları tek bir çatı altında toplamak
3- Batıcılık: (Genç Osmanlılar ) Avrupa’yı örnek almak ve tekrar eski güce kavuşmak
4- Türkçülük: (İttihat ve Terakki ) Türkleri bir çatı altında toplamak
5- Adem-i Merkeziyetçilik: (Prens Sebahattin)
Bu fikir akımlarının halk kitlelerine indirgenmemesi ve fikirlerin birbirlerine karşı ortaya atılmış olmaları nedeniyle başarısızlıkla sonuçlanmıştır.

Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi

OSMANLI GERİLEME DÖNEMİ (1699 – 1792)

 18. Y.y. Dış Politika : Karlofça ve İstanbul Antlaşması’yla kaybedilen yerleri geri almak ve mevcut toprakları korumak amacıyla batıda Avusturya ve Venedik, kuzeyde Rusya ve doğuda İran ile savaşlar yapılmıştır.

–Osmanlı gerileme dönemi 93 yıl sürmüş ve bu zaman zarfında 7 padişah egemen olmuştur en çok padişahlık yapan hükümdar 27 yıl ile II.Ahmet’tir En az hükümdarlık yapan ise III.Osmandır

18. Y.y. İç Politika : Bu yüzyılda Avrupa’dan geri kalındığı Pasarofça Antlaşması’ndan itibaren kabul edilmiş ve yapılan ıslahatlarda Avrupa örnek alınmıştır.

 GERİLEME DÖNEMİ PADİŞAHLARI

  •  – II. Mustafa (1695 – 1703)
  •  – III. Ahmet (1703 – 1730)
  •  – I. Mahmut (1730 – 1754)
  •  – III. Osman (1754 – 1757)  
  • – III. Mustafa (1757 – 1774)  
  • – I. Abdülhamit (1774 – 1789)  
  • – III. Selim (1789 – 1807)

17.YÜZYIL SİYASİ OLAYLARI-

Edirne olayı (1703)
–II.Mustafa Karlofça antlaşmasından sonra devlet işlerini bırakmış ve Edirneye çekilmiş ve yerine Seyh-ul İslam Feyzullah efendiyi devlet isşerini yürütmesi için bırakmıştır bunu üzerine isyan çıkmiştir
–Halka ve askerlerin katıldıgı bu isyanda Edirneye yüyünerek II.Mustafa tahtan indirielerek yerine II.Ahmet devletin başına getirilmiştir.
–Bu olay devlet yönetimini degiştirme amaçlanmamış kişilere karşı yapılmıştır

Osmanlı-Rusya ilişkileri

–17 yüzyıl’da taht degişikligi yaşayan Rusya büyük bir devlet haline gelebilmek için şu gedefleri belirlemiştir;
–Rusyayı avrupa devleti yapmak,
–Kırım’a yerleşmek ve karadenize çıkmak,
–Açık ve sıcak denizlere çıkmak,
–Ortodoksları himaye altına almak

Purut seferi-(1711)
–Rusyanın Karadenize İnmek amacıyla İsveç’e savaş açmış ve İsveç yenilerek Osmanlı devletinden yardım istemıştır bunun üzerine Baltacı Mehmet Paşa Rusayı yenerek,rusyayı Barışa zorlamıştır

–İmzalanan Prut antlaşmasına göre;
–Azak kalesi ve çevresi Osmanlıya verilecek,
–Ruslar İstanbulda Elçi bulundurmayacak,
–İsveç kıralı Ülkesine serbestçe dönebilecek

–Bu savaş ve antlaşmayla Osmanlı devleti Karlofça antlaşmasıyla kaybettigi yerleri geri alma umudur var olmuştur

–Osmanlı-Venedik Avustuya ilişkileri–
–Karlofça antlaşmasıyla kaybedilen toprakalrı geri almak isteyen Osmanlı devleti Avusturya ve Venedik ile savaşmak zorunda kalmıştır.

–Savaşların nedenleri–
–Venedik’in Mora halkına baskı yapması üserine Mora’nın Osmannlıdan yardım istemesi yüzünden savaşlar çıkmıştır
–Karadagda İsyan çıkması gibi nedenlerden dolayı Osmanlı devleti Venedik’e savaş açmış ve Morayı geri almıştır Moranın Osmanlı işgalı altında Oldugunu anlayan avusturyada Savasa katılmış ve savaş sonucunda Osmanlı devleti yenilmiştir. Osmanlı devleti Belgırat dahıl bır cok yeri kayıpetmıs ancak Morayı Vermemiştir.
-Osmanlı-İran İlişkileri–

İrandaki Taht kavgalarından yararlanmak isteyen Osmanlı devleti;
–Batıdakı kayıplarını dogudan telafı etmek,
–Rusların kafkaslardan İsnmesını engellemek,
–İrandaki sunni halka yardım etmek amacıyla İran’a girmiştir.
Aynı emmellerle Rusyada İRan’a saldırınca Osmanlı ve Rusya arasında bır barıs ortamı dogmus ve 1724 İstanbul antlaşması imzalanmıştır. İran toprakları Osmanlı ve Rusya arasında paylaşılmıştır.
–Bu antlaşma Osmanlı ve Rusya arasında İlk dostluk antlaşmasıdır

–Taht Degısıklıgıdnen sonra İran Şah’ı İstanbul antlaşmasını tanımadıgını ilan etmesi üzerine savaşlar devam etmiş ve Ahmet paşa antlaşması(1732) İmzalanmıştır.
–Barış ortamının tekrar bozulmasından sonra Savaslar kısa bır sure dah adevam etmiş ve tarıh’e ikinci Kasr-ı şirin antlaşması olarak gecen ‘karden” antlaşması 1746 yılında imzalanmıs ve bu barış ortamı günümüze kadar sürmüştür.

–1739 Belgrat antlaşması–

–OSmanlı devleti 1736-1739 yılları arasında Rusya ve Avusturya ıle 3 yıl boyunca savaştı Rusyanın kafkaslardakı bazı sınır anlasmazlıkalrı bahane etmesı ve Avusturyanın Bosna-Hersek ve Sirbistanı isgal etmesi üzerine Osmanlı devleti iki taraftada savaşmak zorunda kalmış ve hem Rusyayı hemde Avusturyayı yenmıştşr İmzalanan

Belgrat antlaşmasına göre;
–Avusturya Pasarofça antlaşmasıyla aldıgı belgrat dahıl bütün yerleri geri verecek,
–Rusya karadenizde savaş ve tiçaret gemisi bulunduramayacak

–Bu antlaşma Osmanlı devletinin 18 yüzyılda imzaladıgı son kazançlı antlaşmadır.
–Karadeniz tekrar Türk gölü haline gelmiştir
–Avrupa tarzı ıslahatların basarılı oldugu ortaya cıkmıstır,
–Fransaya kaputulasyonlar sürekli hale gelmiştir

1768 Lehistan meselesi,
–Lehistan Osmanlı ve Rusya arasında tampon bölge olarak duruyordu ancak Rusya Lehistan’ın iç işlerine karışarak Lehli Milliyetçıleri katledince Osmanlı devleti Rusya ile şavaşmak zorunda kalmiş ve agır yenilgiler almıştır.

–Çeşme baskını–
–Rusya savaş sonra basarılarını pekiştirmek için Baltık denizinden donanmasını cıkartarak İzmirde Çeşme yakınlarınd abulunan Osmanlı devleti donanmasını ani bir baskınla yakmiştir (1770)
–Rusyanın Kırımdan çıkmaması ve Birde Çeşmede Osmanlı donanmasını yakması Üzerine Osmanlı devleti soz günler geçirmiş, III.Mustafa üzüntüden vefat etmiştir yerine geçen I.Abdulhamit Prusya’nında arabuluculugu ıle Küçükkaynarca antlaşmasını imzalamak zorunda kalmıştır

1774 Küçükkaynarca antlaşmasına göre;
Kırım hanlıgı bagımsız olacak ancak din işlerinde Osmanlıya baglı sayılacaktır.
–Rusya Osmanlı toprakalrında sürekli elçi bulundurabilecektir,
–Rusya’ya kapütülasyon verilecektir,
–Ruslar Karadenizde Ticaret gemisi ve donanma bulundurabilecek,
–Osmanlı devleti Rusya’ya savaş tazminatı verecek maddeleri yer almıştır.

Küçükkaynarca antlaşmasıyla;
–İlkkez halkı tamamen Türk ve Müslüman olan bir toprak parçası Osmanlı devletinden ayrılmıştır.
–Osmanlı devleti siyasi ilişkilerde ilk defa halıfelıgın gücünden yararlanmıştır
–Karadeniz türk gölü olma özelligini kaybetmiştir
–Rusya ilk defa kaputulasyon hakkı elde etmiştir
–Osmanlı devleti ilk defa savş tazmınatı odemıstır

–Küçükkaynarca antlaşmasıyla Osmanlı devleti 17 yüzyılda dünyanın sayılı buyuk devletleri arasında olma özelligini kaybetmiştir.

–1779 Aynalı kavak tenkitnamesi–
–Küçükkaynarca antlaşmasıyla Osmanlı devleti üzerindeti etgısını artırmaya çalısan Rusya Kırım’ın iç işlerine karışarak kendı taraftarı olan Şahin gray’ı kırım hanı ılan etmek isteince Krım halkının tepkısı ile karşılaştı Osmanlı bu durumda yenı bır savaş düşüncesınde olsada Fransanın arabulucugu ile bu tenkitnameyi imzalamak zorunda kalmıstır.
Tenkitnameye göre;
–Rusya kırımdan askerini çekecek,
–Osmanlı devleti Sahin gray’ın Kırım hanlıgını tanıyacak,
*Şahın gray’ın Kırım hanlıgı kesinleşmesı uzerıne kırım halkı ayaklanarak ısyan cıkarmıstır bunu üzerine Rusya Kırım’ı tamamen İsşgal etmiştir (1783)

–Osmanlı-Rusya ve Avusturya savaşları;
-OSmanlı devleti, Rusyanın antlaşmaşlar auymayıp genişleme polıtıkasını surdurmesı karsısında İngıltere ve Prusyanın kıskırtmaları sonucunda Rusyaya savaş açtı
*savaşın nedenleri,
–Rusyanın Kırım’ı işgal etmesi,
–Osmanlı devletının rusyanın genıslemesıne engel olmak ıstemesı nedenlerıdnen dolayı savas cıkmsıtır.
–Savaşın baslamaısndan sonra Rusyanın yanına Avusturyada katılınca Osmanlı devletı zor gunler gecırmekteydı Osmanlı devletı barısa razı durumd aıken 1789 yılında Fransada ıhtılal olması hasebıyle Avusturya savastan cekılmek zorunda kalarak 1791 ziştovi antlaşması imzalanmıstır.
*Bu antlaşmaya göre;
–Avusturya şavaş öncesi sınırlarına cekılecek,
–OSmanlı-Rus savaşlarında Avusturya tarafsız olacak
–Savaşta yalnız kalan Rusya ile Osmanlı devletı bır sure daha savastıkdan sonra 1792 yılında Yaş antlaşması ımzalalayarak savasa son vermıslerdır.

*Bu antlaşmaya göre;
–Osmanlı devletı Kırım’ın Rusya’ya ait oldugunu kabul edecek,
*Osmanlı devleti bu antlaşmayla ‘dagılma dönemi’ne gırmıstır.

–FRANSA’NIN MISIR’I İŞGALİ–(1798-1802)

-Osmanlı devleti ile kanuni döneminde baslayan Osmanlı-Fransa ilişkileri dostlukla ilerlerken Fransanın genişleme polıtıkası yüzünden ılıskıler bozulmustur Fransa

Mısır’ı;
–İngılterenın sömürgelerınını kontrol antına almak ve Akdenızde egemenlık kurmak,
–Dagılmak üzere olan osmanlı’dan kendıne pay almak ıstemesı nedenlerınden dolayı Mısır’ı ısgal etmıstır
–Fransa karsısında etgısız kalan Osmanlı devleti Fransanın Akdenızdeki egemenlıgıne ters düşen Rusya ve İngıltere ile İttifak yapmıstır. Rusya ve İngıltere tarafından denız gucu yok edılen Fransa Napolyon önderlıgınde karadan saldırsada ”nızam-ı cedid” askerlerının buyuk dırenısıyle karsılasmıs ve Napolyon barıs ıstemek zorunda kalmıstır
İmzalanan El ariş antlasmasına göre;
–Mısır Osmanlıya geri verilecektır
–Rus donanması ılkkez bogazlardan gecerek Akdenıze ındı,
-İngiltere Dogudakı somurgelerını guvenlık altına aldı

–18.YÜZYIL ISLAHATLARI–

1.LALE DEVRİ ISLAHATLARI,
Osmanlı devletı Pasarofca antlasmasını yaparak bır barıs ortamına gırmıstır bu donemde zevk,sefa ve dunya guzellıklerınden yararlanma dusuncesı on plana cıkmıs Avrupanın üstünlügü kabul edılerek Avrupa tarzı ıslahatlar yapılmıs,kültürel anlamnda yenılıklere ımza atılmıstır.Haliç ve bogaz ceresınde saraylar yaptırılmıs bahcelerı lalerle suslenmesı nedenı ıle bu doneme lale devrı denılmektedır
1730 Patorna Halıl ısyanı ıle sonbulmustur

Bu donemde;
-Avrupayı yakından takıp etmek ıcın ;Avrupada elcılıler acılmıstır
–İbrahım Muterıka onderlıgınde ılk Türk matması kurulmustur
— 1720 yılında yangınları önlemek için tulumbacı ocagı kurulmustur,
–Devlet elıyle yalovada kagıt İstanbulda kumas ve çini fabrıkalrı kurulmustur
–çiçek asısı ıcad edılmıstır
–mimarı alanında bır cok eser verılmıs Avrupa tarzı mımarı ılkkez Osmanlı mımarısıne gırmıstır,
Kütüphaneler acılmıstır.

Lale devri ıslahatlarının Önemi;
-Bilim,kültürel,teknın alanlarda Avrupa etgısı ılkkez gorulmsutur,
–Askerı ıslhatlar pek yapılşmamıs kulturel ıslhatalara onem verılmıstır,
–Bu dnemde sadece ıran ile savasılmıstır

1730 patona halıl ısyanı,
-Lale devrınde zevk,sefa hayatı halkı kızdırmıs ve Patrona Halıl ve arkadaslarının da kısıkıtmalarıyla halk ayaklanarak III.Ahmet’i tahtan ıdırıerek yerıne I.Mahmut’u getırmislerdır.

I.Mahmut devri islahatları,
-Humbaracı ocagı kurularak ıslah edılmıstır,
–Ordunun daha ıyı yonetılmesı ıcın subay yetıstırılmek amacıyla ”kara muhendıshansesı” kurulmustur
–Ordu bölük,tabur ve alaylara bolunmustur,
*Osmanlı devletı ılkkez I.Mahmut donemınde askerı alanda Avrupayı örnek almıstır

III.Mustafa devri ıslahatları,
–Topcu ocagı ıslah edılmıstır
–Avrupa tarzında ‘sürat topcuları’ ocagı kurulmustur,
–Deniz subayı yetıstırmek amacı ıle ”denız muhendıshanesı” acılmıstır
I.Abdulhamit devri islahatları,
–sürat topcuları ocagı,lagımcı ve humbaracı ocagı genısletılerek ıslah edılmıstır
–İngılız ve Fransız tarzı gemıler ınsaa edılmıstır
–Avrupadan bırcok muhendız getırılmıstır
–ulufe alım satımı yasaklanmıstır
–Istıhkam okulu acıulmıstır
III.Selim devrı ıslahatları,
–Yaptıgı yenılıklerın adına ”nızam-ı cedıd” denılmektedır
–Avrupa tarzı teskılatlandırılıp Nizam-ı cedıd ordusu kurulmustur. bu ordunun masraflarını karsılamak ıcın ”ırad-ı cedıd” adında özel bır hazıne kurulmustur
*Bu ordu ılk basarısını napolyonun Mısır’ı ısgalı sırasında kazanmıstır
–İslmıye sınıfında duzenlemelere gıdılmıs Franszıcadan cevırıler yapılmıstır
–Devlet ılk yabancı resmı dıl’ı Fransızca yapmıstır
–Ilk resmı matbaa acılmıstır
–Yerlı malı kullanınımı tesvık edılmıstır

–18. YÜZYIL ISLAHATLARININ GENEL ÖZELLİKLERİ–
–Osmanlı devleti Avrupa’nın üstünlügünü kabul etmış ve Avrupa tarzı yenılıklere imza atmıstır,
–Islahatlarda Padişah ve devlet adamları etgılı olmus ve halkın ıstegı goz onunde bulundurulmamıstır,
–ıslahatlar genellıkle askeri yönde olmustur.
**17 ve 18 yüzyıl ıslahatlarınının başarısızlıkla sonuçlanmasının nedenleri halkın bu ıslahatları anlayamaması ve bu yenılıklerde halkın istekleri göz önünde tutulmaması yuzndendır.Ayrıca yenılık karsıtlarının tutumuda yenılıklerın köklu olmasını engellemıstır